Türkmenistanyň halk artisti, mukamçy kompozitor Ýolaman Nurymowyň döredijilik ýoly
Berkarar döwletiň täze eýýamynyň Galkynyşy döwründe Gahryman Arkadagymyzyň, Arkadagly Gahryman Serdarymyzyň saýasynda gadymy hem müdimi sungatymyza, ony dowam etdirýänlere has-da uly üns berilýär, sarpa goýulýar.
Türkmen saz sungatyny professional derejede ösdürmek ugrunda kompozitorlar tarapyndan ägirt uly işler amala aşyryldy. Çünki olar prossional sazlary, dürli žanrdaky eserleri döretdiler. Bu ajaýyp eserler Türkmenistanyň gymmatly sazlary jemlenen altyn hazynasyny emele getirdi. Ýolaman Nurymow Türkmenistanyň halk artisti, ussat halypa, kämil sazanda, mukamçy kompozitor hökmünde tanalýan sungat ussatlarynyň biridir. Maýa Kulyýewa adyndaky Türkmen milli konserwatoriýasynyň professory Ýolaman Nurymow 1943-nji ýylyň awgust aýynyň 10-na Ahal welaýatynyň Tejen etrabynyň häzirki “Täze oba” daýhan birleşiginde dogulýar. Onuň saza bolan söýgüsi çagalykdan başlanýar, şonuň üçin hem ol obalaryndaky sazçylyk gurnagyna gatnap başlaýar. Onuň ilkinji saz mugallymy, kakasynyň inisi Hommat Gapurow bolýar. Soň bolsa obalaryndaky çeper höwesjeňler toparyna gatnaşýar. Ol ýerde mugallymy Nurmyrat Ýazgulyýewden öz agasy Gurbannazardan hem birentek sazlary öwrenip, bilýän sazlarynyň sanawyny artdyrýar.
Ussat sazanda Ýolaman Nurymow 1960-njy ýylda paýtagtymyzda ýerleşýän Daňatar Öwezow adyndaky sazçylyk mekdebine okuwa girýär. Ol bu ýerde ady belli sazandadyr kompozitorlaryň elinde okap, olardan tälim alýar. Ol halypalardan Aşyr Kulyýew, Allaberdi Allaberdiýew, Çary Täçmämmedow dagylary aýtmak bolar. 1964-nji ýylda Ýolaman Nurymow sazçylyk mekdebini tamamlanyndan soň, Aşgabady etekläp oturan Köşi obasyndaky umumy bilim berýän 8-nji orta mekdebinde aýdym-saz mugallymy bolup işe başlaýr. Ol birnäçe ýyllar mugallymçylyk kärinde işäninden soň, 1971-nji ýylda Çary Täçmämmedowyň ýolbaşçylygyndaky, Türkmen radiosynyň we telewideniýesiniň halk saz gurallary toparyna işe çagyrylýar. Şeýlelik bilen, Ýolaman Nurymow, Çary Täçmämmedowyň ýakyn şägirdi bolýar. Ýolaman Nurymow ansamblda birnäçe ýyl işläp özüniň ussatlygyny artdyrýar, bilýän sazlarynyň sanawyny has baýlaşdyryp, döwletimizde iň bir ussat sazandalaryň hataryna goşulýar. 1981-nji ýylda ussat kompozitor Ýolaman Nurymowa türkmen halk aýdym-saz sungatyny ösdürmekde bitiren hyzmatlary üçin “Türkmenistanyň at gazanan artisti” diýen hormatly at dakylýar.
1980-1985-nji ýyllar aralygynda Ýolaman Nurymow Türkmen döwlet pedagogik sungat institutyna okuwa girip, öz bilimini artdyrýar we ony üstünlikli tamamlanyndan soň, şol ýerde dutar ugry boýunça mugallymçylyk kärinde işe başlaýar. 1986-njy ýylda Ýolaman Nurymow sungat institutynyň halk saz gurallary kafedrasynyň müdirligine saýlanýar.
1987-nji ýylda halypamyza “dosent” diýen ylmy derejesi, 1991-nji ýylda bolsa “professor” diýen ylmy at berilýär. Ýolaman Nurymow dürli ýyllarda Turkiýede, Şwesariýada, Ýaponiýada, Şri-Lankada, Indoneziýada, Eýranda we başga-da ençeme daşary döwletlerde çykyş edip, türkmen halk sazlarynyň özboluşly ýerine ýetirijik ayratynlyklaryny, gurluş taýdan has kämilligini, ýerine ýetirijilik tarapdan bolsa ussatlygy talap edýänligini äşgär etdi.
Mukamçy kompozitor Ýolaman Nurymow Türkmenistanyň dürli bagşyçylyk ýollaryndan aýdýan Gaýgysyz Çaryýew, Hangeldi Annamyradow, Aşyrmämmet Dawudow, Dörtguly Durdyýew, Mustak Aýmedow, Gurbandurdy Jeňow, Oraz Begnyýazow ýaly ençeme bagşylara sazandarlyk edýär. Ussat halypanyň ylham çeşmesinden dörän: “Ýaşlyk joşguny”, “Ussat eller”, “Watana söýgi”, “Alkyş”, “Şadyýan çagalar”, “Sähra mukamy”, “Bagtyýar Watan”, “Säher şapagy”, “Ene toprak”, “Mukaddes mukam” ýaly onlarça aýdym-sazlary döredýär.
Halypanyň ýokary ýerine ýetirijilik ussatlygy üçin 1994-nji ýylda “Türkmenistanyň halk artisti” diýen hormatly at dakyldy. Ussat halypamyz Ýolaman Nurymow Garaşsyz, baky Bitaraplygymyzy wasp edýän birnäçe aýdym-sazlary döretdi. Olardan: Nowruz Gurbanmyradowyň sözlerine “Watan saňa ýarasam”, “Şan getirdi”, “Garaşsyz illi türkmen”, “Eziz Türkmenistanym!”, “Garaşsyzlyk toýy külli türkmeniň”, “Türkmenistan Bitarap”, “Türkmen Altyn asyrda”, Hudaýguly Allamyradowyň sözlerine “Garaşsyzlyk saýasynda”, Hajy Kakalyýewiň sözlerine “Türkmenistanym meniň” diýen aýdymlary döretdi. 1991-2001-nji ýyllar aralygynda M. Täçmyradow adyndaky Türkmen Döwlet filarmoniýasynyň bagşy-sazandalar toparynyň çeper ýolbaşçysy bolup işledi.
Halypa, ussat sazanda Ýolaman Nurymow 2009-njy ýylda “Gaýrat” medaly bilen sylaglanýar.
Mukamçy kompozitor Ýolaman Nurymowyň ýetişdiren şägirtleri:
Türkmenistanyň halk artistleri: Nepesmyrat Meredow, Orazmyrat Annanepesow, Myratgeldi Baýramberdiýew, bagşy Kyýas Durdyýew. Türkmenistanyň at gazanan artistleri: Orazgeldi Seýitgeldiýew, Çarymyrat Ahunow, Aýgül Ýagşyýewa, mugallymlar Annadurdy Allaberdiýew, uly mugallym Gunça Muhammetberdiýewa, sazanda Bäşim Eýeberdiýew ýaly başga-da birnäçe sazanda oglan-gyzlary ýetişdirdi.
Milli aýdym-saz sungatymyzy ösdürmekde uly işleri bitiren ussatlarymyzy ýatlamaga, olaryň döredijiligini, ýerine ýetirijiligini, olaryň bize miras goýan aýdym-sazlaryny öwrenmäge uly mümkinçilikleri döreden Gahryman Arkadagymyza, Arkadagly Gahryman Serdarymyza taňryýalkasyn aýdýarys.
Çarymyrat AHUNOW,
Türkmenistanyň at gazanan artisti, Maýa Kulyýewa adyndaky Türkmen milli konserwatoriýasynyň “Türkmen sazy” kafedrasynyň uly mugallymy
